Sağlık

Uyanıklık ve Uyku Arasındaki Durum Hipnagoji Nedir

Hipnagoji, uyanıklık ve uyku arasındaki geçiş halidir. Siz uyanmadan önce gerçekleşen geçiş durumu olan hipnopompinin ise tam tersidir.

Hipnagoji sırasında, istemsiz ve hayali deneyimler yaşamak yaygındır. Bunlar hipnogojik halüsinasyonlar olarak adlandırılır. İnsanların %70’inde bu halüsinasyonlar görüntü, ses ve hatta hareket duyguları şeklinde ortaya çıkabilmektedir. Yine insanların %50’si farkında olmadan bu durumu hayatlarında en az bir kere tecrübe etmektedir. Hipnagojik evrede kas hareketleri, uyku felci ve berrak rüyalar da yaygındır.

Bu yazımızda hipnagojinin arkasındaki bilimi inceleyelim, bu durumda neler yaşayabileceğinizi ele alalım ve dünyanın en ünlü düşünürlerinden bazılarının neden bu durumu tetiklemeye çalıştıklarına bir bakalım.

Hipnogojik Bilinç Durumu Nasıl Oluşur?

Beyninizdeki nöronlar birbirleriyle elektriksel aktivite patlamaları yoluyla iletişim kurar. Bu elektriksel aktivite, elektroensefalogram (EEG) adı verilen bir makine ile dalgalar halinde ölçülebilir. Bir EEG, beş tür beyin dalgasını ölçebilir. En yavaştan en hızlıya, bu dalgalar şunlardır:

  • Delta dalgaları
  • Teta dalgaları
  • Alfa dalgaları
  • Beta dalgaları
  • Gama dalgaları

Uyanık olduğunuzda, beyniniz ölçülebilir alfa ve beta dalgaları üretir ve beta dalgaları baskındır. Uykulu olduğunuzda, alfa dalgaları devreye girer.

Birinci aşama, uykunun en hafif şeklidir ve tipik olarak 1 dakika ile 5 dakika arasında sürer. Hipnagoji, uyanıklığın uykuya geçiş döneminde, alfa dalgalarının azaldığı, ancak henüz uykunun ilk aşamasına ulaşmadığınız zaman ortaya çıkar.

Bu dönemde, “burada” ve “şimdi” hisleriniz gerçek dünyadan rüya dünyasına geçiş yapar. Bu olduğunda, insanlar genellikle bunları yaşarlar:

  • Halüsinasyonlar
  • Lucid rüyalar
  • Vücut tutulması
  • Uyku felci

Bu deneyimlerden her birini aşağıda daha ayrıntılı olarak ele alacağız.

Hipnagojinin Vücudunuz Üzerindeki Etkileri

Hipnagoji sırasında, vücudunuz uykuya girmeye hazırlanırken gerçeklikle bağlantınızı kaybetmeye başlarsınız. Aşağıdakiler, karşılaşabileceğiniz en yaygın etkilerden bazılarıdır.

Hipnagojik Halüsinasyonlar

Fransız psikiyatrist Jules-Gabriel-Francois Baillarger ilk olarak 1840’larda hipnogojik halüsinasyonları tanımladı.

Hipnagojik halüsinasyonlar, uykuya dalmanın zirvesindeyken gerçek gibi görünen hayali olaylardır. Genellikle bu halüsinasyonlar görsel, işitsel veya dokunsaldır. Bununla birlikte, diğer duyularınızı ve hareket duygularınızı da içerebilirler. Çoğunlukla genç yetişkinlerde ve gençlerde görülürler ve yaşla birlikte daha az yaygın hale gelirler. Kadınların bu halüsinasyonları erkeklerden daha fazla deneyimleme olasılığı daha yüksektir. Bu halüsinasyonlara neyin sebep olduğu net değil, ancak bazı risk faktörleri şunları içerir:

  • Alkol veya uyuşturucu kullanımı
  • Uykusuzluk hastalığı
  • Stres ve kaygı
  • Narkolepsi
  • Bipolar bozukluk
  • Depresyon

İlgili Link: Nikotin Bağımlılığı Nedenleri

Görsel Halüsinasyonlar

Yaşanan vakaların %86’sında çoğunda hipnagojik halüsinasyonlar görsel uyaran içerir. Görsel halüsinasyonların ortaya çıkabileceği yollardan bazıları şunlardır:

  • Değişen renklerin kaleydoskopları
  • Rastgele geometrik desenlerin görünümü
  • Yanıp sönen ışıklar
  • İnsan, hayvan veya yüz resimleri

İşitsel Halüsinasyonlar

Hipnogojik halüsinasyonların %8 ila %34’ü sesleri içerir. Bu sesler zayıf seslerden yüksek çarpmalara veya patlamalara kadar değişebilir. Görünebilecekleri bazı ses formları şunlardır:

  • Sesler veya kelimeler
  • Müzik
  • Telefon çalma sesi
  • Kapı zili sesleri
  • Adınız

Diğer Halüsinasyonlar

Halüsinasyonların %40’ında insanlar bu duyguları yaşamaktadır:

  • Ağırlıksızlık
  • Uçma ve yüksekten düşme hissi
  • Odada bir varlık varmış gibi hissetmek

Tetris Etkisi

Tetris etkisi, tekrarlayan bir aktivite yaptıktan sonra müdahaleci görüntülerin veya düşüncelerin kafanıza girdiği bir olgudur. Tetris video oyununun adından geliyor. Tetris gibi video oyunlarının beyninizdeki hareket ve görsel algıyı koordine etmekten sorumlu görsel-motor süreçlerini etkinleştirdiği düşünülmektedir. Bu süreçlerin aktivasyonu, uykuya dalmadan önce video oyunundan şekiller gördüğünüz hipnagojik halüsinasyonlara yol açabilir.

Tetris etkisi video oyunlarıyla sınırlı değildir. Bazı insanlar, uzun tırmanış dönemlerinden sonra ellerinde taş hissinin dokunsal hipnogojik halüsinasyonlarına sahip olduklarını iddia etmektedirler.

Hipnogojik Sarsıntılar

Hipnagojik sarsıntılar, uykuya daldığınızda meydana gelen ani kas kasılmalarıdır. Sizi uyandırabilecek ani ve güçlü kas kasılmalarına yol açarlar. Bu sarsıntılar çok yaygındır ve tıbbi bir durumun belirtisi değildir. İnsanların yaklaşık yüzde 60 ila 70’ini etkilediği düşünülmektedir.

Uyku Felci

Uyku felci, uyanık olma hissidir, ancak bu durumda kaslarınızı hareket ettiremezsiniz. Narkolepsili kişilerde sıklıkla hipnogojik halüsinasyonlarla birlikte ortaya çıkar. Uyku felci korkutucu olsa da, semptomlar genellikle sağlıkla ilgili herhangi bir sonuç vermeden dakikalar içinde geçer.

Hipnagoji, uyanıklık ve uyku arasındaki geçiş halidir. Siz uyanmadan önce gerçekleşen geçiş durumu olan hipnopompinin ise tam tersidir.

Lucid Rüyalar

Lucid rüyalar, rüya gördüğünüzü fark ettiğinizde ve rüyayı veya hikâyeyi kontrol edebildiğinizde ortaya çıkar. Bazı insanlar kasıtlı olarak yaratıcılığı teşvik etmek için Lucid rüya görmeye çalışır.

Hipnagojiyi Tetiklemek Mümkün Mü?

Bazı insanlar hipnagojiyi yaratıcılık için bir geçit olarak getirmeyi denemişlerdir. Örneğin yazar Franz Kafka, uykudan yoksun bir durumda yazarken rüya gibi hipnogojik halüsinasyonlar yaşadı.

Dünyanın en zeki beyinlerinden bazıları yaratıcılıklarından yararlanmak için hipnagojiyi kullandı. Thomas Edison, Edgar Allan Poe ve Salvador Dali, top yere çarptığında uyanmaları için ellerinde çelik bir topla kestirirlerdi.

MIT Media Lab’deki araştırmacılar, aynı tekniği uygulamanın daha gelişmiş bir yolu olan Dormio adını verdikleri bir cihaz geliştirmişlerdir. Hipnagoji sırasında, insanlar tamamen bilinçli olmasalar bile sesleri yine de duyabilirler. Dormio, insanlar hipnagojide olduklarında çözmek için uyku aşamalarını takip eder, ardından daha derin bir uykuya dalmalarını önlemek için sesli uyarılar sağlar.

Özetlemek gerekirse;

Hipnagoji, uyanıklık ve uyku arasındaki geçiştir. Bu durum sırasında görsel, işitsel veya diğer halüsinasyon türlerini deneyimlemek yaygındır. Ayrıca kas titremesi ve uyku felci yaşanması da yaygındır. Bazı insanlar kasıtlı olarak yaratıcılığı teşvik etmek için hipnagojiye neden olmaya çalışır. Thomas Edison ve Edgar Allan Poe, bu tekniği kullanan kreatifler arasındadır.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu